Czym jest geodezja?

W najbardziej podstawowym rozumieniu geodezja jest nauką o Ziemi. Piszemy tutaj z wielkiej litery, ponieważ chodzi o ziemię jako trzecią planetę w układzie słonecznym. Pierwsi geodeci zajmowali się przede wszystkim próbami określenia rozmiaru oraz kształtu ziemi, co w tamtych czasach jeszcze nie było takie proste, ponieważ zdjęć z kosmosu nie było, a nawet znalezienie się na odpowiednio dużej wysokości, by zauważyć krzywiznę Ziemi, nie było możliwe. Współcześnie oczywiście nie musimy już mierzyć całej Ziemi, ponieważ zostało to wykonane raz na zawsze.

Nowoczesna geodezja zajmuje się mierzeniem fragmentów Ziemi wydzielonych dla różnych celów. Lokalizuje też na niej różne punkty. Pierwszymi geodetami, przynajmniej w rozumieniu naukowym, byli grecy i to też z ich języka wywodzi się nazwa tej dziedziny. W wolnym tłumaczeniu oznacza ona po prostu „mierzenie ziemi”. Za jej ojca uznajemy Arystotelesa. W polskich warunkach nazwa ta przyjęła się dość późno i długo mówiono jeszcze o geodezji niższej i pomiarach. Wprowadzano rozróżnienie, w którym współczesna geodezja, geodezja niższa, służyła do wykonywania pomiarów typowo użytkowych, na przykład wielkości posiadłości, a geodezja wyższa badała Ziemię. Podział ten związany był przede wszystkim ze złożonością obliczeń w każdej z tych nauk, co ma także przełożenie na współczesny podział tej nauki. Obecnie cały czas wykorzystywany jest podział geodezji dokonywany w bardzo podobny sposób, chociaż konkretne typy geodezji mają trochę inne pole zainteresowania, niż jej klasyczne odpowiedniki. I tak geodezja niższa to przede wszystkim wykonywanie pomiarów lokalnych, czyli na przykład wykonywania pomiarów na sprzedawanych pod budowę domu działkach w okolicach Warszawy czy Sopotu. Geodezja niższa zakłada, że Ziemia jest płaska. Geodezja wyższa mierzy znacznie większe powierzchnie o skali kontynentu czy chociażby kraju. Różnica nie polega bynajmniej tylko na skali, ponieważ Ziemia ma kształt geoidy, niemal idealnej kuli (gdyby zredukować Ziemię do wielkości bili bilardowej, byłaby ona od teoretycznie idealnie gładkiego wytworu naszego przemysłu znacznie bardziej kulista) i chociaż ten fakt można w zasadzie zupełnie pominąć przy rzędach wielkości stosowanych do wydzielenia działki budowlanej, to obliczanie wielkości województwa już musi uwzględniać to, że znajduje się ono na powierzchni kuli. W ten sposób w wyliczeniach niezbędne staja się odniesienia do kul lub elipsoid obrotowych. Sytuacja staje się nieporównywalnie skomplikowana.

Pozostałe wyróżniki poszczególnych typów geodezji, które dzisiaj stosujemy, związane są przede wszystkim ze szczegółowymi polami zainteresowania, czyli innymi słowy, z przeznaczeniem danych obliczeń geodezyjnych. Można tutaj wyróżnić chociażby astronomie geodezyjną, która mierzy odległości pomiędzy ciałami niebieskimi oraz rozmiary samych ciał, geodezje satelitarną niezbędną do tworzenia i wykorzystywania przez nas sztucznych satelitów, jak również bardziej przyziemną w sensie nawet bardzo dosłowny, geodezję górniczą. Zejście z pomiarami poniżej powierzchni kuli wiąże się z zupełnie nowymi wyznaniami dla osoby wykonującej wszystkie obliczenia.